Een mythe ontmaskerd door wetenschap en praktijk

 

Het woord dominantie wordt nog altijd ontzettend snel gebruikt wanneer een hond gedrag vertoont dat wij spannend, intens of moeilijk vinden. Maar als we echt luisteren naar wat biologen en gedragsonderzoekers hierover zeggen, dan merken we dat er een groot verschil is tussen onderzoekers op hondengedrag en dagelijkse interpretatie.

Ik wil jullie meenemen in dat verschil. Want wanneer je dit begrijpt, ga je anders kijken.          

En dat verandert alles.

Wat zeggen onderzoekers over dominantie?

In de gedragsbiologie wordt dominantie niet omschreven als een karaktertrek. Het is geen vaste eigenschap van een hond, geen persoonlijkheids label en geen constante houding.

Onderzoekers beschrijven dominantie als een kortdurende interactie tussen twee individuen in een specifieke context, meestal rond toegang tot iets waardevols. Denk aan voedsel, een rustplaats of een spannend moment in een spel. Een hond kan in een fractie van een seconde duidelijke lichaamstaal tonen, de andere wijkt, en daarna keert de rust terug.

Dat moment kan letterlijk 1 seconde duren.
Dominantie is volgens biologen situatiegebonden en tijdelijk. Het is geen toestand die minutenlang aanhoudt, laat staan een permanente eigenschap.

 

Herken je dit verhaal?

Een vrouw vertelde mij dat haar hond “heel dominant” werd wanneer er bezoek binnenkwam. Zodra de deurbel ging, liep hij met stijve poten naar de bezoekers toe, staart hoog in de lucht, statig en zelfverzekerd. Hij duwde zijn neus in het kruis en wanneer iemand wat onzeker reageerde, begon hij te springen. Volgens haar nam hij volledig de controle over.

Misschien herken jij dit ook.

Maar wat gebeurt hier echt?

Een hond kent zijn omgeving tot in detail. Hij herkent het geluid van vaste auto’s, het ritme van vertrouwde stappen, zelfs de energie van mensen die vaker over de vloer komen. Wanneer dat patroon verandert, wordt hij alert. Alertheid betekent dat hij in zijn instinct gaat. In zijn beleving kan er een indringer naderen.

Als er op dat moment geen duidelijke leiding wordt genomen, kan de hond besluiten om zelf initiatief te nemen. Dat ziet er voor ons dominant uit, maar in werkelijkheid gaat het vaak om territoriaal gedrag, spanning en verantwoordelijkheid opnemen.

Ja, in een fractie van een seconde kan er een dominant signaal zichtbaar zijn. Maar het volledige binnenkomst gedrag is zelden een macho verhaal. Het is een emotioneel verhaal.

Of misschien herken je dit?

In een dierenspeciaalzaak stond een jong koppel met een Ridgeback van negen maanden. Ze hielden samen de leiband strak vast en waarschuwden mij meteen: “Niet te dicht komen, dit is een dominante hond.”

Hun voorbeelden waren duidelijk. Hij liep thuis met zijn staart recht omhoog. Hij sprong met zijn poten op tafel om boterhammen te stelen. Hij blafte ’s morgens wanneer zij niet snel genoeg opstonden. En wanneer hij alleen naar buiten mocht, sprong hij tegen het achterdeur glas om de aandacht te krijgen laat mij nu weer binnen.

Voor hen was dit het bewijs van dominantie.

Wat ik zag, was een jonge hond in volle ontwikkeling. Vol energie. Nieuwsgierig. Ondernemend. Zonder duidelijk kader.

Een staart omhoog betekent niet automatisch machtsgedrag. Dat kan net zo goed enthousiasme of alertheid zijn. Een boterham stelen is geen poging om hoger in rang te staan; het is gedrag dat succes heeft opgeleverd en dus herhaald wordt. Blaffen om aandacht is geen overheersing, maar aangeleerd gedrag.

Wat hier ontbrak was geen onderwerping van de hond, maar duidelijke structuur, rust en begeleiding.

En misschien dit verhaal?

Een vrouw belde mij omdat haar reu haar tijdens het wandelen al eens over een sloot had getrokken. Toen ze andere honden tegen kwam, ging hij op zijn achterpoten staan, liet zijn tanden zien en blafte luid. Ze voelde zich machteloos. “Hij is zo dominant dat hij mij totaal vergeet,” zei ze.

Maar een hond die uitvalt aan de lijn is zelden bezig met macht.

Vaak zit daar onzekerheid onder. Of spanning. Of frustratie. Wanneer een hond hoog in zijn emotie zit, schakelt hij over op instinct. Hij reageert niet vanuit een machtspositie, maar vanuit een overlevings mechanisme.

Koekjes werken dan niet, omdat zijn zenuwstelsel al te actief is. Wat hij nodig heeft, is begeleiding in hoe hij met die emotie kan omgaan.

Dat is geen dominantie. Dat is een hond die hulp nodig heeft.

 

Waarom dit onderscheid zo belangrijk is

Wanneer we gedrag te snel labelen als dominantie, stoppen we met verder kijken. We missen de onderliggende emotie. We corrigeren misschien te streng. We zoeken controle in plaats van begrip.

Biologen drukken ons net op het hart dat dominantie relationeel en contextueel is. Het ontstaat in interactie, rond een specifieke bron, en verdwijnt zodra de situatie opgelost is.

Het is geen identiteit.

Daarom kijk ik altijd naar het volledige verhaal. Wat ervaart deze hond? Welke emotie zit eronder? Welke verantwoordelijkheid draagt hij misschien onbewust? Hoe kunnen we veiligheid, duidelijkheid en structuur creëren?

Elke situatie is anders. Elke hond beleeft de wereld anders. Daarom werk ik altijd op maat.

 

Mijn ervaring na al die jaren

Ik zeg het vaak en ik meen het oprecht: in mijn hele carrière heb ik nog nooit een dominante hond ontmoet.

Ik heb wel onzekere honden gezien. Overprikkelde honden. Territoriale honden. Jonge honden zonder grenzen. Honden die te veel verantwoordelijkheid kregen. Honden die niet begrepen werden.

Maar een hond die denkt in termen van overheersing?….. Nee.

Wanneer we leren kijken naar emotie, context en lichaamstaal, verandert ons perspectief. Dan ontstaat er samenwerking in plaats van strijd. Dan leren we de taal van onze hond echt begrijpen.

Misschien herken je jezelf in 1 van de drie verhalen. Dat is helemaal ok… Het belangrijkste is dat je bereid bent om opnieuw te kijken.

En geloof me, dat is de eerste stap naar rust in huis en plezier samen.